CoinMarketCap ve CoinGecko aslında ne yapar?
Google'a bir token adı yazıp bu sitelerden birine girdiyseniz, muhtemelen tek bir fiyat, tek bir piyasa değeri ve bir grafik görmüş, sonra da o rakamın fiyat olduğunu düşünerek çıkmışsınızdır. Öyle değildir. Bu rakam, onlarca borsa genelinde kısa bir gecikmeyle yenilenen medyan veya hacim ağırlıklı ortalamadır ve piyasa değerini hesaplamak için kullanılan arz rakamı da hareketli bir hedeftir. Her iki site de toplayıcıdır, gerçeğin kaynağı değildir.
CoinMarketCap 2013'te kullanıma sunuldu ve uzun yıllar boyunca neredeyse şehirdeki tek seçenek olduğu için perakende yatırımcıların varsayılan yer imi haline geldi. 2020'de Binance tarafından satın alındı ve o zamandan beri türevler, zincir üzeri ön listeleme sayfaları ve ücretli API katmanı dahil olmak üzere daha fazla ürün yüzeyi ekledi. CoinGecko 2014'te bağımsız bir alternatif olarak kullanıma sunuldu, girişim sermayesi yatırımı aldı ve herhangi bir tek borsanın sahipliği dışında kaldı. Bu sahiplik geçmişi, iki site küçük bir token konusunda anlaşamadığında önemlidir: biri büyük bir borsa tarafından yönetilir, diğeri bağımsızdır.
İkisi de fiyat, 24 saatlik hacim, piyasa değeri ve dolaşımdaki arz yayımlar. İkisi de bir izleme listesi kaydetmenize izin verir. İkisi de listelemelerin yanında reklam satar, bu da ileride vurgulandığını göreceğiniz önemsiz olmayan bir yanlılık kaynağıdır. Yüzeyin ötesinde, farkların ortaya çıktığı yerler metodoloji tercihleri ve sundukları isteğe bağlı sütunlardır.
Her site fiyat akışını nasıl temin eder?
Her iki site de aynı fikrin bir versiyonunu çalıştırır. Onlarca borsaya abone olur, yaklaşık her dakika emir defterlerini ve son işlemleri sorgular ve tik düzeyinde verileri saklarlar. BTC sayfasını ziyaret ettiğinizde iki site de size Binance'in son işlemini tek başına göstermez; birçok borsa, bazen yüzlercesi genelinde hacim ağırlıklı bir ortalama hesaplar ve uç değerleri ve bayat veri akışlarını hariç tutar.
CoinMarketCap buna toplu piyasa metriği der. Spot borsaları, türev platformlarını ve bazı swapları harmanlar, ardından küçük ve likit olmayan bir emir defterinin manşet rakamı oynatamaması için hacim ağırlıklandırması uygular. CoinGecko kendi versiyonuna toplulaştırılmış fiyat der ve benzer hacim ağırlıklandırması uygular, ancak şüpheli gördüğü pariteleri aşağı derecelendirme veya hariç tutma konusunda daha agresiftir, Trust Score'un yeniden devreye girdiği yer de burasıdır.
İki pratik sonuç vardır. Birincisi, BTC, ETH ve SOL gibi en büyük coinlerde iki fiyat genellikle birbirinin yüzde puanın küçük bir bölümü kadar yakınında durur, yani herhangi bir büyük borsanın alış-satış makasının oldukça içindedir. İkincisi, düşük likiditeli tokenlarda ikisi birkaç yüzde puan ayrışabilir, bunun nedeni borsaların anlaşamaması değil, her toplayıcının farklı ağırlıklarla biraz farklı bir borsa sepetinin ortalamasını almasıdır.
Bir borsanın iç fiyatının hiçbir zaman iki toplayıcıdan herhangi biriyle son ondalık basamağa kadar eşleşmemesinin nedeni de budur. Toplayıcı yumuşatma yaparken, borsa kendi emir defterindeki en son işlemi gösterir. Hiçbiri yanlış değildir; farklı sorulara yanıt verirler.
Rakamların gerçekten ayrıştığı yer: dolaşımdaki arz
Fiyat ve hacim genellikle birbirine yakındır. Anlaşmazlığın çirkinleştiği yer piyasa değeridir ve bunun nedeni neredeyse her zaman arzdır. Piyasa değeri, fiyatın dolaşımdaki arzla çarpılmasıdır. Bu nedenle iki site arasındaki arzda %20'lik bir fark, piyasa değerinde de %20'lik bir fark yaratır.
CoinMarketCap tarihsel olarak projenin kendi bildirdiği dolaşımdaki arz rakamını kabul eder, bazen bir incelemeden sonra, bazen de gecikmeli olarak. Herkese açık bir talep formu ve topluluk bariz bir uyumsuzluğu işaret ettiğinde yapılan düzeltmelerin geçmişi vardır. Risk şudur: zayıf denetimlere sahip düşük kaliteli projelerin bu sayıyı şişirmek için güçlü bir teşviki vardır ve aylar sonra sessizce aşağı revize edilen arz rakamlarına dair uzun bir kamu kaydı bulunur.
CoinGecko arzı ayrı ve daha zor bir sorun olarak ele alır. Site, projenin sağladığı arzı doğrudan blockchain'den çekilen on-chain holder verileriyle çapraz kontrol eder ve kilidi açılmış token'lar ile kilitli ya da hazinede tutulan token'ları açıkça takip eder. Bazı coin'lerde, projenin sağladığı arzın on-chain holder sayısıyla eşleşmediğini belirten küçük bir not görürsünüz ve aradaki fark kapanana kadar gösterilen sayı bu ikisinden düşük olanıdır.
En net örnek, 2022 çöküşünden sonra uzun süre devam eden LUNA ve LUNA 2 hikayesidir. Bu dönemde CoinMarketCap ve CoinGecko, yeniden oluşturulan token için neyin dolaşımdaki arz sayılacağı konusunda kısa süreliğine büyüklük mertebeleri düzeyinde ayrıştı. Bir diğer örnek ise 2023'te piyasaya çıkan küçük piyasa değerli projeler dalgasıdır. Bu projelerin rakamları, denetimler ortaya çıktıktan sonra daha sonra yüzde 30 ila 80 aşağı düzeltildi. Çıkarılacak ders şudur: arz, herhangi bir agregatörün en zayıf noktasıdır ve CoinGecko'nun on-chain çapraz kontrolü, bu hataların anlamlı ölçüde daha büyük bir kısmını CoinMarketCap'teki kendi bildirimine dayalı iş akışına kıyasla yakalar.
Her iki siteye de körü körüne güvenmenin riskleri
Her iki agregatörün de gerçek ve iyi belgelenmiş hata biçimleri vardır. Rakamlarına dayanarak büyük işlem yapan herkes bunların ne olduğunu bilmelidir.
İlki wash trading'dir. İşlem hacmi zayıf token'larda, bir borsa veya ücretli bir market maker, 24 saatlik hacmi şişirmek ve token'ı sıralamalarda yukarı taşımak için bazen birden fazla platformdaki iş birliği yapan hesaplar üzerinden kendi kendine işlemler yayınlayıp iptal edebilir. CoinGecko'nun buna yanıtı, likiditeyi, web trafiğini ve borsa itibarını birleştiren 0 ile 10 arasında bir sayı olan Trust Score'dur ve algoritma şüpheli paritelerin ağırlığını düşürür. CoinMarketCap'in yanıtı ise, token'ın toplam hacmine katkıda bulunan hacmi ağırlıklandırmak için kullandığı, platformların kendilerine yönelik 1 ile 10 arasında bir sıralama olan Exchange Score'dur. Hiçbiri kusursuz değildir: her ikisi de açıkça wash trading yapılan bir paritenin haftalarca ilk 10'da kaldığı utanç verici olaylar yaşadı.
İkinci hata biçimi bayat ve hatalı fiyatlardır. Bir borsa çökerse, bir token'ı listeden çıkarırsa veya yalnızca donmuş bir API'ye sahipse, agregatör ya son geçerli işlemi göstermeye devam edebilir ya da platformu sessizce sepettan çıkarabilir. Kullanıcının hangisinin olduğunu anlamasının kolay bir yolu yoktur. CoinMarketCap, uzun süredir faal olmayan bir borsanın bayat fiyatının saatler boyunca BTC agregatını beslediği doğrulanmış olaylar yaşadı. CoinGecko ölü platformları budamada daha hızlıdır, ancak bağışık değildir.
Üçüncü hata biçimi, hack ve rug olaylarının geç işaretlenmesidir. Her iki site de bilinen bir exploit'ten saatler sonra, fiyat yalnızca sorunlu tek bir borsada işlem görürken, bazen bir token için sağlıklı bir piyasa değeri göstermeye devam eder. Premium aboneler token'ları herkese açık sayfadan daha hızlı işaretleyebilir. Bu, küçük bireysel kullanıcıların bilmesi gereken asimetrinin tam olarak kendisidir.
Son olarak, reklam yanlılığı her iki sitede de gerçektir. Bir token sponsorlu bir alan için ödeme yapabilir veya liderlik tablosunda görünürlük satın alabilir. Listelemeler, rozetler ve yerleşimler paraya çevrilir. Bu, fiyatın yanlış olduğu anlamına gelmez, ancak sıralamaların tepesindeki bir coin'in mutlaka en önemli veya en likit coin olmadığı anlamına gelir. Liderlik tablosunu bir tavsiye gibi görmek hatadır.
Çoğu okuyucunun kaçırdığı isteğe bağlı sütunlar
Her iki sitedeki varsayılan görünüm fiyatı, değişimi, piyasa değerini, hacmi ve dolaşımdaki arzı gösterir. Çoğu okuyucu hiç aşağı kaydırmaz. Bu da aslında bilgi taşıyan sütunları kaçırdıkları anlamına gelir.
CoinGecko'da en kullanışlı iki ek sütun, kilitli ve ekip token'ları dahil toplam arzla fiyatın çarpımı olan Fully Diluted Valuation (FDV) ve 24 saatlik hacmin piyasa değerine bölünmesiyle elde edilen, kaba bir likidite kontrolü sağlayan orandır. Büyük bir yaklaşan kilit açılımı olan bir token'da pozisyon büyüklüğü belirlerken kullanmanız gereken doğru sayı FDV'dir, çünkü piyasa değeri zaten sözleşmesel olarak taahhüt edilmiş seyreltmeyi yok sayar. Piyasa değeri ile FDV arasında 5x fark sarı bayraktır; 50x fark ise kırmızı bayraktır.
CoinMarketCap'te bunun karşılığı Max Supply sütunu ve fully diluted market cap'tir. Ayrıca farklı etiketler altında Volume 24h bölü Market Cap şeklinde bir devir oranını da gösterir. Her iki site de ek olarak kategoriler etiketler ve her ikisi de borsa ya da chain'e göre filtreleme yapmanıza izin verir. CoinGecko, DEX entegrasyonu nedeniyle daha fazla DEX kategorisi etiketleme eğilimindedir; CoinMarketCap ise daha fazla CEX ürün varyantı etiketler.
Her iki site de geliştirici ve topluluk verilerini de sunar. CoinMarketCap'in News agregasyonu daha yoğundur ve daha fazla sponsorlu editoryal içerik barındırır; CoinGecko'nun topluluk sekmesi Twitter, Reddit ve geliştirici repo'larına dayanır. Hiçbiri projenin kendi dokümanlarını okumanın yerine geçmez, ancak Twitter takipçi sayısı ile aktif GitHub commit'leri arasındaki uyumsuzluk çoğu zaman herhangi bir fiyat metriğinden daha faydalıdır.
Ne zaman bunun yerine bir block explorer kullanmalı
Agregatörler tek bir konuda iyidir: size birçok token genelinde fiyat, hacim ve arz için hızlı ve kabaca doğru bir görünüm sunmak. Bir şeyler ters gittiğinde yanıtlanmasını istediğiniz sorularda ise kötüdürler.
Bir token'ın fiyatı bir saatte yüzde 30 hareket ederse, agregatör bu hareketin gerçek bir satıcıdan mı, tek bir sığ işlemden mi, listeden çıkarılmadan mı, bir wash döngüsünden mi yoksa kontratı boşaltan bir bridge exploit'inden mi kaynaklandığını söyleyemez. Bunu yanıtlamak için EVM chain'leri için Etherscan, Solana için Solana'nın Solscan'i veya resmi Solana Explorer'ı ya da Binance Smart Chain için BscScan gibi bir block explorer gerekir. Explorer size gerçek on-chain işlemleri, işlemleri finanse eden cüzdanları ve kontratın token bakiyesinin hareket edip etmediğini gösterir.
Holder sayısı, en büyük holder'ların yüzdesi ve likidite kilidi durumu için doğruluk kaynağı explorer'dır. Agregatör ise en iyi ihtimalle bir özettir. Bir rug-pull kontrolü için deployer cüzdanının vazgeçilmiş olduğunu, likidite havuzunun kilitli olduğunu ve kontratın doğrulandığını teyit etmek istersiniz. Bunların tümü agregatörün sayfasında değil, explorer'da bulunur. Bir DAO'daki hazine hareketleri için yalnızca explorer ile DAO'nun kendi yönetişim forumu size gerçek akışları gösterir.
Bir stablecoin peg'i için hiçbir agregatör gerçek zamanlı olarak güvenilir değildir. Düzleştirilmiş bir ortalama değil, ihraççının kendi proof-of-reserves panosunu ve birincil bir platformun emir defterini istersiniz. Bir borsa hack'i için borsanın resmi durum sayfası ve ayrıca çıkışların chain düzeyinde teyidi gerekir. Bu durumların herhangi birinde CoinMarketCap veya CoinGecko'yu gerçek kabul etmek, trader'ların durdurulmuş, boşaltılmış veya exploit edilmiş bir piyasaya işlem açarken yakalanmasına neden olur.
Kripto piyasa verilerini akıllı şekilde nasıl takip edersiniz
CoinMarketCap ve CoinGecko fiyatlamaları hızla değişir, bunu yönlendiren haberler de öyle. Her iki siteyi, bir block explorer'ı ve Twitter ya da Discord akışınızı elle takip etmek yavaştır, bu gecikme de bireysel kullanıcıların daha iyi araçlara sahip kişilere karşı kaybettiği noktadır. Zippfeed, kripto piyasasını ve manşetleri bullish, neutral veya bearish duyarlılık puanlamasının yanı sıra önem derecelendirmesiyle öne çıkarır. Böylece fiyatı neyin hareket ettirdiğini ve neyin arka plan gürültüsü olduğunu görebilir, kendi paniğiniz yerine kendi kurallarınızla tepki verebilirsiniz.
